 |
| Białobrzeski most nad Pilicą |
1. W Białobrzegach
Babie lato wyciągnęło nas z domu. Korzystając z pogodowego okna, pojechaliśmy do Białobrzegów pod pretekstem regionalnych zakupów.
Najpierw zaparkowaliśmy nieopodal parku rekreacyjnego nad Pilicą, zjechawszy ze starej trasy S7 tuż za charakterystycznym żelbetowym mostem z lat trzydziestych ubiegłego stulecia, który spina brzegi rozlewnej rzeki w gorsecie przeciwpowodziowych wałów. Słońce chodzi już nisko, ale w czystym powietrzu zalało jesienną Pilicę światłem i kontrastami. W tym roku – o dziwo – przymrozki nadal nie dokuczają. Dlatego liście na drzewach trzymają się dłużej Złota polska jesień trwa w pełnej krasie.
 |
| Krajobraz wyśmierzycki |
2. W Wyśmierzycach
Zakupy się nie powiodły, pojechaliśmy więc do jednego z kilkunastu najmniejszych miast w Polsce – do Wyśmierzyc. Po powstaniu styczniowym rosyjscy zaborcy pozbawili je praw miejskich, które przywrócono po odzyskaniu przez Polskę niepodległości.
Na miejscu najciekawsze okazały się drewniane domy na placu Wolności w sąsiedztwie kościoła wzniesionego na początku drugiej połowy XIX-go wieku i przebudowanego w latach dwudziestych XX-go wieku.
Architekturą kościół nie epatuje. Za to pod zmurszałym kamiennym ogrodzeniem zobaczyłem zaniedbany grób jego fundatora, Zenona Korwina-Krasowskiego, właściciela majątku Grzmiąca. Tablica nagrobna z brązu pękła, a jej fragment gdzieś zniknął. Napisy się zatarły. Nie próbowałem ich nawet sfotografować.
Za kościelnym ogrodzeniem rozciąga się rozległa dolina Pilicy. Nad samą rzekę trzeba pieszo przez stolnicę łąk. To ponad kilometr. Rozległość krajobrazu białobrzeskiej doliny zachwyca. Tyle że podczas letnich upałów trudno znaleźć cień. Jak okiem sięgnąć tylko rachityczne olszynki, wierzby, zakrzaczenia. Jakby rzeczne poldery ciągle zalewało powodziowe wezbranie. Wyobrażam sobie to nieustające bzyczenie rozgrzanej murawy, świergolenie nadrzecznego ptactwa – ową kakofonię dźwięków towarzyszącą mi podczas mozolnej samotnej wyprawy kajakiem pod prąd Narwi i Pisy z Ryni do Pisza.
 |
| Bł. ks. prof. Franciszek Rosłaniec |
Pod kościołem, na głazie narzutowym, postawiono pomnik księdza profesora Franciszka Rosłańca, którego hitlerowcy zamęczyli w Sachsenhausen i Dachau i, jako niezdolnego do pracy więźnia, odesłali transportem do komory gazowej na Zamku Hartheim koło austriackiego Linzu.
Czytając tablicę obok ponika, zwątpiłem w rzetelność jego skróconego życiorysu. Według autora tekstu gestapo aresztowało księdza profesora już 4 września 1939 roku w Warszawie w ramach akcji eksterminacji polskiej inteligencji. Ten błąd aż bije po oczach. Po powrocie z wycieczki zweryfikowałem informacje z tablicy pamiątkowej z pomocą GOOGLE’a AI i CHATA GPT 6.0. To nie był jedyny błąd wymagający sprostowania.
Oto moje ustalenia po półgodzinnej kwerendzie źródeł dostępnych w necie z pominięciem błędów i przeinaczeń.
Urodził się w Wyśmierzycach 19 grudnia 1889 roku w chłopskiej rodzinie Adama i Marianny de domo Kawiskiej. Niech nie myli końcówka nazwiska panieńskiego. Prawdopodobnie Marianna nie miała korzeni w podupadłej szlachcie.
Po ukończeniu szkoły elementarnej w Wyśmierzycach trafił do Męskiego Gimnazjum Rządowego w Radomiu, skąd został usunięty w 1905 roku za udział w strajku szkolnym przeciwko rusyfikacji.
Naukę kontynuował w Seminarium Duchownym w Sandomierzu, które ukończył w 1911 roku. Dla kogoś z wilczym biletem była to jedyna możliwość kontynuowania nauki. Gdyby nie relegowanie, kto wie, jak by się potoczyły dalsze losy Franciszka Rosłańca, który okazał się wybitnym humanistą.
Nie otrzymał święceń kapłańskich z powodu młodego wieku (22 lata). Wysłano go więc do Rzymu na studia teologiczne na Uniwersytecie Gregoriańskim. Tam doczekał święceń kapłańskich z rąk kardynała Basilio Pompilia 6 czerwca 1914 roku. Uroczystość miała miejsce w bazylice św. Jana na Lateranie.
Doktorat z teologii obronił w 1915 roku. W 1918 roku ukończył Papieski Instytut Biblijny.
Po powrocie do Polski związał się z Uniwersytetem Warszawskim. Tu wykładał teologię biblijną, egzegezę i archeologię biblijną. W latach trzydziestych dwukrotnie był dziekanem Wydziału Teologii Katolickiej.
Po kapitulacji Warszawy stał się ofiarą polityki eksterminacyjnej wycelowanej w polską inteligencję. Gestapo aresztowało go 4 października 1939 roku. Po przesłuchaniach na Pawiaku został wypuszczony 17 października 1939 roku.
Powtórnie aresztowano go w niedzielę 12 listopada 1939 roku (na pewno między 11 a 14 listopada) w kościele Najświętszego Zbawiciela przy placu Zbawiciela w Warszawie pod pretekstem rozpowszechniania antyniemieckich ulotek. Osadzono go najpierw w więzieniu na Daniłowiczowskiej a potem na Pawiaku.
W maju 1940 roku został wywieziony do Konzentrationslager Sachsenhausen, a w grudniu 1940 roku do Konzentrationslager Dachau, w którym wytatuowano mu numer 22693.
Po skrajnym wycieńczeniu nieludzką pracą i niedożywieniem, gdy zasłabł na placu apelowym, trafił do obozowego baraku jako „inwalida” i 14 lub 15 października 1942 roku został wywieziony do Schloss Hartheim koło Linzu w Austrii. Tam go uśmiercono w komorze gazowej spalinami z silnika wysokoprężnego.
Hitlerowcy powiadomili polski kościół o jego śmierci dopiero 20 listopada 1942 roku, podając standardową „zdrowotną” przyczynę śmierci.
W trakcie półgodzinnych przeszukiwań z modelami AI zweryfikowałem kilkadziesiąt źródeł, zanim dotarłem do tych wiarygodnych, takich na przykład jak:
- „Biała Księga”/Liber Albus),
- Instytut Pamięci Narodowej (IPN),
- Archiwum Uniwersytetu Warszawskiego,
- Oficjalna Baza Danych Więźniów KL Dachau (Marek Zgniły, Martyrologium polskiego duchowieństwa rzymskokatolickiego pod okupacją hitlerowską w latach 1939-1945),
- Archiwum Arolsen (skany oryginalnych kartotek Schutzhäftling).
To źródła, które były do łatwego odnalezienia również przed epoką Internetu zdominowanego przez sztuczną inteligencję. Wystarczyło uważnie przeczytać życiorys księdza profesora.
W przykościelnych informacjach nic nie wspomniano o jego teologicznym dorobku naukowym, a był przecież wybitnym absolwentem Uniwersytetu Gregoriańskiego w Rzymie i profesorem Uniwersytetu Warszawskiego. Jakby jedynie męczeńska śmierć była wystarczającym powodem upamiętnienia tej wybitnej postaci polskiego świata naukowego II Rzeczypospolitej.
 |
| Pałac Granowskich - fasada południowa |
3.
Po Wyśmierzycach pojechaliśmy do Nowego Miasta nad Pilicą. Przejechaliśmy przez most, którym w zamierzchłych czasach jeździliśmy z Końskich do Grójca, omijając trasę S7, podjechaliśmy wzdłuż rzeki do zdewastowanego pałacu Granowskich w otoczeniu parkowego starodrzewu z pomnikowymi dębami, orzesznikiem i modrzewiem przy alejce dojazdowej.
Oś widokowa na Pilicę zarosła, zasłaniając dolinę. Ze spektakularnego widoku zostały tylko dalekie wzniesienia za pradoliną Pilicy i zamglone wzgórza Garbu Gielniowskiego za Przysuchą, u podnóża Gór Świętokrzyskich.
4.
 |
| Saperskie dzieło z 1987 roku nad Pilicą w Gostomi |
Po chwili oddechu przy tężniach w parku postanowiliśmy zobaczyć drewniany most nad Pilicą w Gostomi. Zamysł okazał się strzałem w dziesiątkę. Po zjechaniu z lokalnej asfaltowej drogi w kierunku Tomczyc na polny dojazd pełny kałuż wzdłuż rzeki zatrzymaliśmy się przed podjazdem na most, który łączy tylko… brzegi. Chociaż przejechaliśmy nim za rzekę w nadziei dotarcia do szosy w kierunku Wyśmierzyc, zablokował nas zakaz dalszego ruchu. Okazało się, że las wzdłuż rzeki jest rozległym nieoznakowanym rezerwatem przyrody chroniącym łęg czarnych olch i jesionów a dalej nadrzeczny grąd.
Most postawiono na przełomie 1986/1987 roku prawdopodobnie w ramach ćwiczeń jednostek saperskich. Połączył tereny zalewowe po obu stronach Pilicy, lecz uzasadnienie gospodarcze okazało się iluzoryczne. W 2010 roku Pilica zniszczyła przeprawę. Odbudowano ją jako atrakcję turystyczną kosztem półtora miliona złotych.
Po wejściu na górę doceniliśmy walory krajobrazowe tego punktu widokowego: szeroko rozlana Pilica; mielizny o rzeźbionym dnie przypominającym… łupkowe skały w nurcie Sanu wpływającego do Jeziora Solińskiego – to przez zrezygnowałem z kajakowania w górę Sanu. Kajak co i raz zawieszał się na skalnych krawędziach odgradzających kolejne zagłębienia nurtu, w których pływały okazałe pstrągi, lipienie i głowacice.
Idąc po nawierzchni z desek, opieram aparat na poręczach i fotografuję zarośnięte brzegi w kolorach jesieni; czyste niebo nad głową, po którym snuły się malownicze obłoki; flautę zmieniającą płynącą wodę w zwierciadło krajobrazu.
Słowem – zajmujący szlak kajakowy. Tyle że z poziomu wody nie sposób zobaczyć dalekich krajobrazów pradoliny. Dopiero z mostu widać ów landszaft południowego Mazowsza graniczącego za Białobrzegami i Warką z nadwiślańskim Urzeczem.
5.
Z wycieczki wracaliśmy przez Tomczyce. Za wsią droga asfaltowa przechodzi w gruntową i prowadzi obok szklarni z folii i sadów, niektórych porzuconych (pod śliwami zalegało mnóstwo opadłych owoców). Zanurzamy się w las. Po kilku kilometrach przejeżdżamy przez sztampowy nowoczesny most nad Pilicą w kierunku Wyśmierzyc.
Spóźniony obiad, ryby z frytkami, zjedliśmy w Klamach. Było warto tam zbłądzić na ostatnie chwile z zachodzącym słońcem. Chociażby dla nostalgicznego widoku płaskich łąk i pastwisk ciągnących się do Pilicy w szpalerze wierzb i olch i za nią w kierunku kościoła o dwóch wieżach w Przybyszewie - już za rzeką.
Brak komentarzy:
Prześlij komentarz